NFTVM - NFTVM Avonden - Verslag Thema-avond Formats: Geen idee?

Een bijeenkomst over het beschermen van ideeen.

Er zijn al vaker bijeenkomsten geweest, ook bij de NFTVM, die gingen over het beschermen van je idee. Het uitgangspunt van deze avond was echter dat er duidelijke handvaten op tafel zouden moeten komen om mensen meer inzicht te geven hoe het verspreiden van je idee het beste aan te pakken. Hoewel in het eerste deel van de avond toch weer heel snel ging over het probleem dat een idee, hoe uitgewerkt ook, eigenlijk niet te beschermen valt, kwamen er door uitstekende leiding van gespreksleider Erik Noomen (journalist van oa Nieuwe Revu) toch enkele oplossingen bovendrijven.

Interessant was dat er deze keer eens vanuit een praktijkvoorbeeld kon worden gewerkt. Zowel Susan Koenen als Mirjam van Biemen ondervonden dat hun format, na deze vol enthousiasme de wereld in te hebben gestuurd, onbehoorlijk werd gejat.

Susan bedacht het idee en schreef het format voor het programma 'Gids' en benaderde de Vara. Het programma is nu op tv te zien in een iets gewijzigde vorm en heet 'de Gids'. Susan is na het aanbieden van het idee nooit benaderd om mee te helpen aan het programma en heeft ook nooit geld gezien. Gast Roland Wigman (advocaat) meende, na een vluchtige blik te werpen op het omvangrijk uitgewerkte idee, dat ze wel sterk zou staan in een eventuele rechtzaak, maar Susan denkt er niet over de Vara juridisch aan te pakken voor het vermoedelijk jatten van haar format, uit angst voor negatieve consequenties.

Bij Mirjam van Biemen kwam ook een schrijnend geval boven water. Ze stapte met enkele bevriende reclamejongens naar de bij hen goed bekende Bart in 't Hout en legde bij hem het idee neer voor een reclame-raad-kwis. Hen werd verteld dat Net 5 niet aan spelletjes deed. Enige tijd later verscheen hun idee echter wel, in gewijzigde vorm ('We zijn zo terug'), op het scherm bij Net 5, zonder dat ze er bij betrokken werden of betaald kregen.

STELEN VAN FORMATS
Bij de gasten van de avond was inmiddels wel duidelijk dat een idee pas te beschermen valt wanneer het tot in details is uitgewerkt. Maar dan valt het idee tegelijkertijd ook wel weer makkelijker te stelen. Roland Wigman meldt dat het bij rechtzaken die gaan over het stelen van formats vaak meer over de verschillen tussen de betreffende formats gaat, dan de overeenkomsten. Door het specifiek uitwerken van een plan, valt datzelfde plan dan ook weer sneller te veranderen door een andere partij. Roland benadrukt echter dat een idee zonder uitwerking ook niet meer dan een idee is, en als zodanig helemaal niet juridisch te beschermen. En zeker niet een reden om je als bedenker bij het uitwerken ervan te betrekken...

Fleur Botman (werkt als juriste voor oa IdTv) onderstreept dat er toch veel minder wordt gejat dan men denkt. Producenten laten zich wel vaak 'inspireren' door andermans ideeen, zo heeft ze gemerkt bij Endemol. Ze is er echter niet voor om al te rigide om te gaan met het beschermen van ideeen. Ze is meer voor een soort van branchebescherming, waarbij producenten en omroepen elkaar in de gaten houden en op de vingers tikken als ze de fout in gaan.

Bij documentaires is het beschermen van je format nog veel lastiger. Maar hier is de band met je onderwerp dan ook heel belangrijk. Waarom zou juist jij dit onderwerp mogen verfilmen? Natuurlijk is je opgebouwde reputatie hierin belangrijk. Hans Trompetter (IDtv) noemde het voorbeeld van het programma 'Paradijsvogels', waarbij de bedenker en maker (Arnold Jan Scheer) veel paradijsvogels zelf kende en daardoor de geschikte persoon was om het programma te maken.

Wat bij de meeste mensen van wie plannen zijn gestolen overblijft is niet zozeer woede, maar vooral teleurstelling. Het ging hen vaak niet om het verdienen aan het idee zelf, maar vooral om de kans om het programma zelf te kunnen uitwerken. Ook bij Susan en Mirjam komt dit op een gegeven moment boven. Ze zijn vooral teleurgesteld over hoe hun idee uiteindelijk op het scherm is gekomen, zonder dat ze erbij betrokken werden. Mirjam merkt op dat ze het nu wel anders aanpakt. Ze werkt bij produktiebedrijf van CCCP.tv aan het bedenken en uitwerken van ideeen, en staat zo een stuk sterker tegenover potentiele 'jatters'.

FORMATBANK
Tot slot werden er toch nog enkele spijkers met koppen geslagen en suggesties gedaan om de situatie te verbeteren. Een organisatie als de NFTVM zou een soort van Formatbank (database van uitgewerkte ideeen) kunnen opzetten, of een plek waar ervaringen met producenten uitgewisseld kunnen worden. Ook zou het goed zijn om een zwartboek op te stellen van producenten/omroepen die het vaker te bont maken (de Vara werd bijvoorbeeld veelvuldig genoemd), of juist een hitlist van personen die je wel goed kan benaderen met een idee. Ook hier ligt wellicht een taak weggelegd voor een organistatie als de NFTVM. Hopelijk zijn enkele leden bereid om dit op te pikken en het verder uit te werken, zodat daar binnenkort vooruitgang in wordt geboekt.

Tot slot nog enkele handige weetjes/tips:

-Heb niet de illusie dat je het jatten van je idee kunt voorkomen. Zoals meerdere rechtzaken tussen verschillende grote producenten laten zien (Grundy en Endemol slepen elkaar voortdurend naar de rechtzaal, maar winnen praktisch nooit), is het bijzonder lastig. Nog niet zo lang geleden verloor de bedenker van '5 tegen 5' de rechtzaak tegen RTL4 voor het programma 'De jongens tegen de meisjes' (beide in Nederland gepresenteerd door Peter Jan Rens, met 2 teams bestaande uit 5 personen die tegen elkaar strijden). Subjectief gezien lijken er nauwelijks verschillen tussen deze twee programma's, maar juridisch blijkt dat niet altijd zo simpel te zijn.

-Voor een volledig uitgewerkt format hou jij natuurlijk altijd het auteursrecht. Als er echter nieuwe elementen, die voldoende oorspronkelijk (origineel) zijn, aan toegevoegd worden door een ander, wordt het al snel een compleet nieuw format, dat op zich ook weer auteursrechtelijk beschermd is.

-Harry de Winter legde enkele tonnen neer voor het format van Lingo ('waarom zou je Mastermind aankopen?' werd hem veelvuldig gevraagd), maar het succes van het programma legde wel de basis van zijn nu succesvolle bedrijf. Het format had in deze vorm zo'n waarde (oorspronkelijkheid) dat het de vraag is of een aangepaste versie ervan net zoveel succes had gehad.

-Reken er niet op dat je je idee persoonlijk mag komen pitchen bij een bedrijf als Idtv of Endemol. Bij Endemol komen er 10 nieuwe formats/ideeen per dag binnen. Het zou bedrijven een dagtaak geven om ieders idee persoonlijk aan
te horen.

-Stuur je Format echter nooit zomaar naar een omroep/producent. Bouw eerst een band op met iemand die je vertrouwt en bekijk dan aan wie je het idee voorlegt. Als je het project uiteindelijk ook zelf zou willen uitvoeren, ga dan eerder naar een producent die je daarbij kan helpen, dan naar een omroep die jouw kwaliteiten nog niet kent. Een gerenommeerde producent zal veel minder snel worden genaaid.

-Wees niet al te treurig als je idee wordt gejat. Het was dan toch een goed idee? Als je met meer goede ideeen aanklopt bij een producent komt er uiteindelijk wel een moment waarop je als ideeenbedenker serieus wordt genomen.

-Een verkocht format levert de bedenker momenteel een bedrag op van zo'n 45 Euro per netto uitgezonden minuut. Onlangs is er een dramaserie-formatverkocht waarvoor de oorspronkelijke formatbedenker zo’n 1500 euro per uitzending krijgt.

-Wees eerlijk tegen jezelf. Is de uitwerking van het idee wel zo bijzonder? Is het oorspronkelijk genoeg? Heb je er voldoende creatief aan toegevoegd? Op die manier zal degene die je ermee benaderd hebt er veel eerder van overtuigd raken dat ze jou nodig hebben om het format verder te ontwikkelen.

-Hou er rekening mee dat meerdere mensen op hetzelfde moment op hetzelfde idee kunnen komen. Vaak is je idee een resultaat van de tijdgeest / het klimaat.

-Doe mee aan de 'Dag van het Tv-idee'. Door de massaliteit van deze dag zal het snel opvallen als iemand jouw idee uiteindelijk jat. Ook heb je de mogelijkheid om je creativiteit te tonen aan veel mensen tegelijkertijd.

-Werk je idee zoveel mogelijk uit. Ook kan bijvoorbeeld een pilot (proefaflevering) van je idee helpen om je creativiteit/oorspronkelijkheid en band met het idee te tonen.

sander m jansen