NFTVM - NFTVM Avonden - Verslag Thema-avond Reality TV

Reality-tv. Een genre dat nog altijd een zweem van negativiteit om zich heeft hangen. Al vanaf 1999, toen Big Brother 1 van start ging, schreven de media zich wild en keek hoegenaamd geen enkel zichzelf respecterend mens ernaar. De kijkcijfers bewezen anders. Tijdens deze thema-avond passeerden onder leiding van Maarten Reesink, alle Big Brothers, enkele Bussen en een verse Idols de revue. Door de perfect geselecteerde gasten kregen de bezoekers een mooi historisch verhaal voorgeschoteld. Wie echter voor een heftige discussie kwam, kwam van een koude kermis thuis.

Onvoorspelbaarheid
Hoewel men zich af kan vragen waarom een thema als reality-tv op dit moment van belang kan zijn, werd men door de verhalen van de gasten al snel overtuigd. Reality-tv is volgens Reesink het interessantste onderdeel van de hedendaagse tv. En echt ongelijk kun je hem niet geven. Ook Reinder Rustema, mediakenner en -consultant ziet de historische componenten van de eerste Big Brother. Zowel kijkers als makers en bewoners stonden voor een project dat totaal onvoorspelbaar was. “Het ontleden van een sociaal proces in een ‘bouwkeet’”.

Marijke Schonewille, eindredactrice van onder andere Big Brother 1, 2 en Big Diet, beaamt die stelling. Als makers van die eerste show waren ze verbonden aan vaststaande regels - 24 camera’s, de cabines en het nomineren - verder wist niemand hoe het programma zou verlopen. Ondanks het nieuwe gegeven van de ‘reality’, kozen de makers voor het bewandelen van een oud maar beproefd pad: de soap. Elke aflevering probeerden de makers een verhaallijn te vinden uit het leven van de bewoners, waarbij de cliffhanger niet mocht ontbreken.

Soapfamilie
Zodoende was de casting belangrijk. Schonewille vertelt hoe er gezocht werd naar de ‘soapfamilie’. Er werd bij die eerste serie nog niet gezocht naar extremen; juist de mensen die je buren konden zijn waren belangrijk. Uit zo’n 3000 inzendingen werden mensen gekozen die een medische en psychologische test ondergingen. Vervolgens werkte men met een zogenaamde ‘soapladder’, waarbij de standaard karakters (de sportman, het mooie meisje, de benjamin, de clown, etc..) overbleven. Tot zover een helder verhaal.

Wat was er dan zo briljant aan het project, vraagt onze gastheer zich af. Volgens Schonewille bleek de beslissing van de kijkers een valkuil te zijn - ondanks de sterke casting. Juist die personages die zorgden voor actie, werden door de kijker resoluut weggestemd. Hoewel je zou kunnen denken dat je met de juiste montage de nodige macht in handen hebt, weerlegt ze die stelling door te melden dat gebrek aan tijd de makers daarvoor parten speelde. Ook het feit dat kijkers 24/7 terecht konden op het internet zorgde ervoor dat niemand erin zou trappen in geval van een ‘bedacht’ plaatje.

Media-invloeden
Vanaf het begin stonden de media sceptisch tegenover het gegeven reality-tv (en dan hebben we het in eerste instantie over BB1). De eerste kijkcijfers waren dan ook helemaal niet zo overweldigend. Rustema maakt zich sterk voor het feit dat de media volgen wat er onder de mensen leeft. Het is juist moeilijk voor de media om mensen te sturen. Toen eenmaal de kijkcijfers ongekende hoogten aannamen, bekeken de media het programma schoorvoetend van een andere kant.

Back to Basics?
Hoewel BB 2 nog steeds goed bekeken werd, bleken de formule én de casting minder sterk. Een teleurstelling, juist daar de verwachtingen zo hoog waren. ‘Jong, wild en ongebonden’ bleek niet voldoende.

De volgende series zouden 'back to basic' worden. Spannend voor bewoners én kijkers. Ook hier een kleine misvatting: de bewoners bleken op vreemde wijze toch steeds luxe producten te kunnen aanschaffen. Bovendien was de redactie gedwongen de bewoners uitspattingen aan te bieden als er de hele dag niets gebeurde. Een simpele rekensom leerde anders dat de kijker niets sappigs voorgeschoteld kon worden.

Kijker of maker
Vanaf het begin twijfelden tegenstanders aan de echte keuze van de kijker. Men kon immers personen uit het huis stemmen. Hoewel zowel Schonewille als Martijn Raadgever (BB 3 en 4) bevestigen dat de kijker wel degelijk de grootste duit in het zakje deed. Slechts op de finale-avond van BB 2, toen 50-plusser Koos dreigde te winnen, besloot Yorin - zich identificerend met de ‘jongere’ - er een stokje voor te steken door Koos met een (kleinere) zak met geld naar huis te sturen zodat de frissere Bianca met de poet de grote overwinnaar werd. Schonewille vertelt hoe erg ze dat gevonden heeft en hoe reality-tv niet meer echt als zodanig te benoemen is. Als maker werd ze totaal verrast door deze gebeurtenis.

Eisenpakket
Voorts vertelt Martijn Raadgever hoe het eisenpakket van Yorin tijdens BB 3 en 4 anders lag. Het moest extremer, wild en hectisch. Naakt was geen probleem. Alles om de kijker te behouden. Rustema ziet daarin ook een proces: na de Bus was eigenlijk geen enkel reality-programma nog onvoorspelbaar. Iedere deelnemer van welk programma dan ook, was zich te bewust van de camera. Bij reality-series nieuwe stijl hebben we te maken met bekende mensen (the Osbournes, The Adams Family, Patty Brard) die zich minder spastisch voor de camera gedragen. Er gelden hier andere regels.

Idols
Hoewel Idols in eerste instantie gevoegd wordt bij de groep van reality-programma’s, stelt Dymphe. Dat Idols wel degelijk onder een andere categorie valt. Ofschoon kijkers inderdaad kunnen stemmen op hun favoriete idool, is Idols een onvervalste talentenjacht. Natuurlijk hadden de makers hun voorkeuren, maar de kijker (lees: de koper) kiest voor zijn/haar idool. Talent hebben ze allemaal, anders kom je niet terecht bij de laatste tien. Punt bij Idols is, dat er een platenmaatschappij aan vast zit. Het is een commercieel concept waar zowel de programmamakers, als de talenten en de platenmaatschappijen aan verdienen.

Toekomst
Is er in de toekomst nog ruimte voor het besproken concept? Wat wordt de volgende hype? Volgens Raadgever zit er een vijfde BB aan te komen. Commerciële concepten als deze verdienen hoe dan ook nog altijd. En zeker voor een Yorin - waar BB als een van de sterkste programma’s te boek staat - blijft het een relatieve kijkcijferkanon.

Schonewille denkt dat een BB-concept met acteurs wel interessant kan zijn. De kijkers kunnen in dat geval de acteurs hun wil opleggen en zodoende voor Big Brother spelen.

Volgens Rustema zou een reality-programma in de toekomst te maken moeten hebben met een echte ‘Big-Brother’. Een ‘god’ die de bewoners een speelbal van het ‘lot’ laten zijn. Een show volgens een totaal ander concept.
Dymphe stelt tenslotte - met bijval van Rustema - dat er slechts ruimte is voor reality-tv als er fictie is. En zo is het maar net.

Maricke Nieuwdorp